Kısaca
Kayıt "kim, hangi IP, ne zaman" sorusuna cevap verir; saat yanlışsa üçüncü cevap yanlıştır. NTP izleme, uyarı ve kritik sapma seviyeleri, damga servisinin saati neden bağımsız kanıt sayılır.
Bir iç IP dağıtım kaydı üç soruya cevap verir: hangi cihaz, hangi iç IP, ne zaman. İlk ikisi ağdan gelir ve yanılmaz. Üçüncüsü kutunun saatinden gelir. Kutunun saati on dakika geriyse kaydın üçte biri yanlıştır ve bu yanlışlık fark edilmeden yıllarca sürebilir. Bu yazı saatin neden bu kadar önemli olduğunu, kutunun saatini nasıl izlediğini ve "damga farkı" ifadesinin ne anlama geldiğini anlatır.
Saat neden kritik?
Kayıtlar bir gün incelenecekse bunun nedeni dışarıdan gelen bir sorudur: "Şu tarih ve saatte şu genel IP'den çıkan trafiğin arkasında hangi abone vardı?" Soru operatörün saatiyle gelir. Siz kayıtlarınızı kendi kutunuzun saatiyle tutarsınız. İki saat arasında fark varsa:
- Yanlış misafire işaret edebilirsiniz; aynı iç IP bir saat önce başka cihazdaydı.
- Gün sınırı kayar; akşam 23:55'in kaydı yanlış günün zincirine girer.
- Oturum süreleri, boşta kalma hesapları ve raporlar tutarsızlaşır.
Saat yanlışlığı küçük başlar. Bir cihazın kristal saati günde birkaç saniye kayar; bir yılda dakikaları bulur. Düzenli eşleme olmadan bu sapma kimseye görünmez.
NTP: kutu saatini nasıl eşler?
NTP (ağ zaman protokolü), cihazın saatini güvenilir zaman sunucularına göre düzeltmesini sağlar. Kutu açık olduğu sürece NTP sunucularıyla konuşur ve saatini düzeltir. Bu arka planda olur; siz görmezsiniz.
Hotspot-Box bunun bir adım ötesine gider: eşlemenin gerçekten çalıştığını izler. Panelde iki şey görünür:
- Son başarılı eşleme zamanı. Kutu NTP sunucusuna en son ne zaman ulaştı?
- Ölçülen sapma. Kutunun saati ile referans arasındaki fark.
Eşleme durursa ya da sapma büyürse panel uyarır. Uyarılar e-posta, Telegram ya da webhook ile aynı kanaldan gelir; disk doluluğu ve SMS kredisi uyarılarıyla birlikte.
Uyarı ve kritik: iki seviye
Sapma alarmı iki seviyelidir.
| Seviye | Ne anlatır | Olası neden | Ne yaparsınız |
|---|---|---|---|
| Uyarı | Sapma normalin üstünde ya da eşleme bir süredir başarısız | NTP sunucusuna ara ara ulaşılamıyor; DNS sorunu; router'da UDP 123 engeli | İnternet ve DNS'i kontrol edin; birkaç saat içinde kendiliğinden düzelmezse kritiğe gider |
| Kritik | Sapma kayıtların güvenilirliğini etkileyecek düzeyde ya da eşleme uzun süredir yok | Uzun süreli bağlantı kesintisi; yanlış NTP sunucu adresi; donanım saati arızası | Hemen bakın; kutuyu internete çıkarın, NTP ayarını doğrulayın, gerekiyorsa destek isteyin |
Uyarı seviyesi "bir göz atın", kritik seviye "bugün çözün" demektir. İkisinin de kendiliğinden kapanması gerekir: eşleme yeniden çalışınca alarm düşer. Alarm kapanmıyorsa sorun süren bir sorundur.
Damga farkı: bağımsız kanıt
Kutu her günün kayıtlarının SHA-256 özetini çıkarır ve bu özet için RFC 3161 zaman damgası alır. Damgayı veren servis kendi saatini damganın içine yazar. Bu saat kutunun saati değildir; kutunun elinde olmayan, dışarıdan gelen bağımsız bir saattir.
Panelde kutunun saati damga servisine göre raporlanır. Buna "damga farkı" deriz: kutunun o anki saatiyle damgadaki saat arasındaki fark. İki saatin birbirini doğrulaması size şunu söyler:
- Fark küçükse kutunun saati güvenilir; kayıtların zamanı da güvenilirdir.
- Fark büyükse kutunun saati kaymış demektir. Ama damga yine de o günün özetinin damga anında var olduğunu kanıtlar.
Bu ikinci nokta önemlidir. Kutunun saati bir biçimde yanılsa bile damga, dışarıdan bir tanığın "bu kayıt en geç şu anda vardı" demesidir. Damga servisine kayıt gitmez, yalnızca özet gider; bu yüzden tanık kaydın içeriğini bilmez, yalnızca varlığına ve zamanına şahitlik eder.
Doğrulama raporunda her günün damga zamanı görünür. Günün kapanışı ile damga zamanı arasındaki fark normalde dakikalar mertebesindedir; internet kesintisinde bekleyen günler için saatler ya da günler olabilir ve bu da raporda açıkça yazılır.
Sanal cihazda saat
Yazılımı sanal cihaz olarak çalıştırıyorsanız bir ayrıntı daha vardır: sanal makinenin saati önce ana sunucudan (hypervisor) gelir. Hypervisor'ün misafir araçları da saati düzeltmeye çalışırsa iki mekanizma birbiriyle yarışır ve saat ileri geri sıçrar. Tek bir kaynak seçin: ya hypervisor'ün zaman eşlemesini kapatıp kutunun NTP'sine bırakın, ya da tersini yapın. İzleme her iki durumda da çalışır ve sıçramaları uyarı olarak gösterir.
Alarm geldiğinde kontrol sırası
- İnternet var mı? Kutu çevrimdışıysa NTP de çalışmaz; önce bağlantıyı çözün.
- DNS çalışıyor mu? NTP sunucu adları çözülemiyorsa eşleme yapılamaz.
- Router UDP 123'ü engelliyor mu? Bazı router ve güvenlik duvarları NTP trafiğini kapatır.
- NTP sunucu ayarı doğru mu? Kutuda tanımlı sunucu adreslerine ulaşılabiliyor mu?
- Elektrik kesintisi oldu mu? Yeniden başlayan kutu ilk eşlemeyi yapmadan büyük sapma gösterebilir; birkaç dakika bekleyin.
- Alarm hâlâ açık mı? Yukarıdakiler tamamsa ve alarm düşmüyorsa destekle iletişime geçin.
Önleyici alışkanlıklar
- Kutuyu UPS'e bağlayın; yeniden başlamalar azalır.
- Alarm kanalı olarak Telegram kullanın; saat alarmı e-postada gözden kaçar.
- Ayda bir panelde damga farkına bakın; sıfıra yakın olmalı.
- Router değiştirdiğinizde NTP'nin hâlâ geçtiğini kontrol edin.
Saat, kutunun en sessiz bileşenidir. Çalıştığında kimse fark etmez; çalışmadığında kayıtların değeri sessizce azalır. İzlemek bu yüzden ürünün parçasıdır. Kutunun kayıt mimarisi için kutu sayfasına, diğer sorular için SSS bölümüne bakabilirsiniz.
Bu yazı teknik bir rehberdir; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.